Hoàn thiện thủ công có thực sự quan trọng ?
Hoàn thiện thủ công có thực sự quan trọng ?

Hoàn thiện thủ công có thực sự quan trọng ?

07/07/2018  |   68 Lượt xem
Bài viết dưới đây thể hiện quan điểm của GaryG - một nhà sưu tầm và là cây viết của tạp chí Quill & Pad về việc trang trí cho bộ máy đồng hồ.

Gần như bất cứ ai trong số chúng ta đã từng truy cập diễn đàn đồng hồ online, dù là nhiều hay ít, cũng đều gặp ít nhất một vài cuộc thảo luận sôi nổi về "khâu hoàn thiện", một chủ đề có vẻ mê hoặc và phân loại những kẻ đam mê đồng hồ.

(Kỹ thuật hoàn thiện trên chiếc Patek Philippe Reference 5004)

Khi chủ đề được chuyển sang “ hoàn thiện thủ công”, sức nóng của cuộc tranh luận thậm chí còn tăng lên đáng kể. Lý giải một cách nghiêm túc thì đây là nghệ thuật tạo hình, vát, tách, đánh bóng, phủ sương, và đưa các hoa văn khác vào các thành phần của đồng hồ chỉ với dụng cụ cầm tay.

 

Điều gì khiến nó được quan tâm đến như vậy?

Tôi phải thú nhận rằng khi tôi bắt đầu biết mua đồng hồ, toàn bộ khái niệm "hoàn thiện" là mới lạ đối với tôi.

Cũng giống như nhiều người, tôi bắt đầu với đam mê đồng hồ thực sự bằng những chiếc Jaeger- LeCoultre, một thương hiệu có giá phải chăng vốn được biết đến hồi đó với những chuyên gia phát triển máy của đồng hồ, còn bây giờ thì công bằng mà nói thì là “ tiền nào của nấy” –  nhưng không phải lúc nào số tiền đó cũng để dành cho việc hoàn thiện những bộ máy tinh xảo , ít nhất là trên những mẫu giá rẻ.

Thời đó thì tôi chỉ quan tâm đến chức năng của đồng hồ; còn khi nói đến như một món đồ trang sức, câu hỏi tôi luôn đặt ra chỉ là “ Tôi có thích vẻ ngoài của nó không ?” . Và thực tế thì phải mãi sau này tôi mới mua một chiếc đồng hồ sở hữu thứ mà lúc đó được gọi là một nắp lưng trong suốt, vì vậy nên tôi cũng đã không thể chiêm ngưỡng được bộ máy của chúng mỗi khi tôi muốn.

Khỉ thật, tôi còn chẳng có cái kính lúp nào !

Đôi lúc, dường như tôi cảm thấy ổn với việc đó. Liệu tôi có quên mất thứ gì đó quan trọng không nhỉ ?

 (Hoàn thiện thủ công tinh xảo, bao gồm cả kết cấu xương skeleton và họa tiết liền mạch trên chiếc Breguet Reference 3755)

Không, hoàn thiện thủ công không quan trọng !

Hãy bắt đầu bằng một vài ý kiến nói “không”

.     Hoàn thiện thủ công là quá rườm rà và không thể cải thiện hoạt động của đồng hồ. Nếu thực hiện không chính xác, chẳng hạn khi răng của bánh răng được đánh bóng quá mức, nó thực sự có thể ảnh hưởng hoạt động của đồng hồ

·     Rất nhiều chiếc đồng hồ tốt, thậm chí tuyệt vời như Rolex hay Omega, cả hai đều được biết đến với việc đếm giờ hoàn hảo, đều ưu tiên tính năng và kiểu dáng công nghiệp.

·      Kỹ thuật hoàn thiện bằng máy thường là rất tốt, đến mức chúng được coi là quá đủ , kể cả đối với những khách hàng vô cùng coi trọng giá trị về mặt thẩm mỹ cũng như bộ máy của đồng hồ.

·      Kể cả những nhà sưu tầm dày dặn kinh nghiệm dường như cũng không thể đánh giá một cách chính xác rằng “ hoàn thiện thủ công tinh xảo” là như thế nào ?

Ý kiến cuối thật đáng để bàn luận. Lấy trường hợp của một chiếc máy mài, một dụng cụ gắn máy cầm tay rất nhỏ (nhìn giống một cái bàn chải điện) có thể dùng để gọt, vát và đánh bóng các cạnh của phiến đỡ và cầu nối trong một bộ máy đồng hồ.

Nếu bạn tham quan một vài hãng sản xuất nổi tiếng về chất lượng hoàn thiện, bạn sẽ thấy hàng tá thợ dùng máy mài chứ không phải dùng những chiếc giũa tay. Như vậy liệu có hay không việc hoàn thiện thủ công ?

(Liệu đây có phải là nghệ thuật ? Chi tiết hoàn thiện trên chiếc Roger Smith Series 2)

Tranh cãi thậm chí còn nổ ra về vấn đề thẩm mỹ của một sản phẩm hoàn thiện thủ công. Roger Smith - một nghệ nhân đồng hồ độc lập - người đã làm ra những chiếc đồng hồ khiến tôi thèm muốn - có một phong cách hoàn thiện đặc trưng bởi những góc sắc cạnh, hình thù đơn giản hay những dấu ấn rõ ràng rất dễ thấy khi được tạo ra thủ công.

Với những nhà sưu tầm, đây là vấn đề gây tranh cãi khá lớn về việc liệu phong cách này của Roger nên được cho là “kiểu Anh cổ điển” hay là “ thô kệch, quê mùa”. Thành thật thì tôi ủng hộ quan điểm thứ hai, nhưng tôi cũng rất trân trọng những lựa chọn cá tính của ông.

Có, hoàn thiện thủ công có quan trọng !

Trước khi đến với những quan điểm cá nhân khác của tôi, hãy thử nhìn vào mặt còn lại của vấn đề bằng những ý kiến ca ngợi tầm quan trọng của hoàn thiện thủ công hay gặp nhất:
 

·      Một cơ số các kỹ thuật hoàn thiện có nền tảng kỹ nghệ rất vững vàng; ví dụ như, dùng một chiếc perlage (cái bàn xoay) và tạo hoa văn sọc để giữ những hạt bụi siêu nhỏ cùng với dầu nhớt sao cho chúng không bị dính vào các bộ phận chuyển động.

·      Ở mức độ cao cấp nhất thì hoàn thiện thủ công thực sự là một nghệ thuật. Sản phẩm của nó, dù được nhìn bằng mắt thường, kính lúp, hay ống kính macro đều mang đến một sự phấn khích và mãn nhãn mà những sản phẩm làm bằng máy (hay kể cả làm thủ công nhưng không quá cầu kỳ) không thể có.

·      Sự hoàn thiện thủ công đẹp mắt đã kết nối nghệ thuật chế tác đồng hồ hiện đại đến với những chiếc đồng hồ tốt nhất trong quá khứ. Nghệ thuật trang trí không phải là một phát minh mới và sẽ thật đáng tiếc nếu nó bị mai một theo thời gian.

(Bạn thử đánh giá xem: hoàn thiện của chiếc Voutilainen Observatoire này như thế nào ?)

Góc nhìn của một nhà sưu tầm

Vậy thì chúng ta đi đến đâu trong cuộc tranh luận này ?

Đối với tôi, có một quy tắc rất đơn giản: kỹ thuật hoàn thiện và kết quả của nó phải phù hợp với chiếc đồng hồ. Điều đó nghe có vẻ khá mơ hồ, vì vậy hãy phân tích nó cụ thể hơn:

· Sản phẩm có liền lạc không ? Ý của tôi là, có hay không cảm giác mà thứ gắn kết với nhau thành một thể thống nhất ? Ví dụ, một chi tiết được hoàn thiện rất tốt (ví dụ như logo được chạm khắc bằng tay trên một phiến đỡ) có thể bị lạc lõng nếu xung quanh nó là các bởi các đường cắt được tạo bởi tia laze hoặc khắc dấu - những thứ rõ ràng ở một cấp độ khác.

· Mức độ hoàn thiện của đồng hồ có phù hợp với phong cách của nó không ? Sẽ thật là vô ích nếu tốn hàng trăm tiếng chỉ để đánh bóng vát cạnh những cầu nối trên một chiếc “tool watch” hay đồng hồ lặn.

· Mức độ và kiểu hoàn thiện có liên quan rõ ràng đến cá tính và chất của thương hiệu không ? Ví dụ với chiếc A. Lange & Söhne Lange 1; tôi sẽ mô tả mức độ hoàn thiện của nó một cách công bằng nhất, A. Lange & Sohne đã sử dụng cả kỹ thuật hoàn thiện hoàn toàn bằng tay cũng như các công cụ như máy mài. Với tôi, tinh thần sản phẩm được truyền đạt rõ bởi chiếc đồng hồ vừa rất chính xác và mạnh mẽ; rất phù hợp với một thương hiệu như A. Lange & Söhne.

(Các chi tiết được hoàn thiện rõ ràngtỉ mỉ trên chiếc A. Lange & Söhne Lange Double Split)

Trong những trường hợp khác, hoàn thiện cho đồng hồ là một công đoạn quan trọng mà bất cứ nhãn hiệu hay nhà chế tác nào cũng đặt lên hàng đầu. Sự nổi lên của Kari Voutilainen là một ví dụ. Trong thời gian đầu, thành công của Voutilainen chủ yếu nhờ vào công trình hoàn thiện tuyệt vời với các bộ máy ébauche cổ điển như bộ máy Peseux 260 trong chiếc đồng hồ Observatoire của ông.

(Bộ máy trên chiếc Voutilainen Observatoire)

Cùng với đó, không phải nhờ bộ máy đồng hồ hiện đại, lớp vỏ hay thiết kế mặt số độc đáo, mà kĩ thuật bậc thầy của Philippe Dufour và ứng dụng của nghệ thuật hoàn thiện thủ công mới chính là những thứ giúp cho chiếc đồng hồ 3 kim - Simplicity của ông trở thành một trong những chiếc đồng hồ giá trị nhất thế giới. Bạn có thể nhìn thấy kĩ thuật hoàn thiện tinh xảo xuất sắc được thể hiện ở hình ảnh của bộ máy chiếc Simplicity bên dưới.

(Đơn giản là tuyệt vời: chi tiết bộ máy Philippe Dufour Simplicity)

Đối với các nghệ nhân xuất sắc nhất trong lĩnh vực hoàn thiện thủ công, công việc này đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo và có độ khó cực kì cao. Kari đã phải thực hiện việc hoàn thiện với từng kim đồng hồ trên chiếc Voutilainen Observatoire. Thậm chí, ông phải mất cả ngày để làm việc với 1 chiếc kim, nhằm giúp chúng đạt được độ bóng và sự cân đối cần thiết trên bề mặt.

(Các kim đồng hồ được đánh bóng bằng tay trên chiếc Voutilainen Observatoire)

Trên cả hai chiếc đồng hồ của Kari và Philippe, có những chi tiết mới được bổ sung thêm vào bộ máy, khiến cho công đoạn hoàn thiện phải được thực hiện theo cách cổ điển, bằng những cây dũa siêu nhỏ và dụng cụ mài bằng gỗ. Cùng với bề mặt bên trong bộ máy không thể được hoàn thiện bằng các máy chuyên dụng thông thường, phần quai bắt dây đặc trưng trên thiết kế của Philippe cũng đều là những đặc điểm dễ nhận thấy trong các sản phẩm của ông.

(Kỹ thuật đánh bóng đen trên chiếc Greubel Forsey Invention Piece 1)

Một trong những thương hiệu đã đạt đến đẳng cấp rất cao trong cả độ phức tạp lẫn chất lượng của công đoạn hoàn thiện và trang trí chính là Greubel Forsey. Một ví dụ: bạn có thấy cầu nối tourbillon màu đen vắt ngang qua mặt số kia không ?

Tuy vậy, nó không hoàn toàn là màu đen - thay vào đó, nó đã được hoàn thiện với một kĩ thuật thường được gọi là “đánh bóng đen”: liên tục đánh bóng một mảnh thép bằng tay cho đến khi bề mặt của nó nhẵn tuyệt đối, sao cho màu sắc trở nên đen tuyền, bóng, nhìn vào sẽ tạo cảm giác như 1 tấm gương màu đen hoàn hảo.

Chiếc đồng hồ đặc biệt này, Greubel Forsey Invention Piece 1 cũng là một ví dụ về một khía cạnh khác: một công đoạn hoàn thiện thực sự tốt sẽ phụ thuộc vào cách thức hoàn thiện để đạt được yêu cầu như thiết kế ban đầu.

Bạn bè của tôi và cả tôi thường không đồng tình với nhau về chất lượng của công đoạn trang trí trên một chiếc đồng hồ cụ thể nào đó. Họ thường tập trung vào chất lượng kĩ thuật của công đoạn hoàn thiện (ví dụ các đường viền Geneva đều đồng nhất và dừng lại trơn tru trên cạnh của phiến đỡ trong bộ máy) và tôi thì thường đánh giá hiệu ứng tổng thể của kĩ thuật hoàn thiện (ví dụ, liệu việc mang nhiều họa tiết trong một không gian nhỏ như vậy có thể sẽ không hài hòa ?)

Đối với tôi, mặt số của chiếc Invention Piece 1 là một ví dụ tuyệt vời về khái niệm “hài hòa” nhằm áp dụng thêm nhiều kĩ thuật trang trí khác nhau.

(Sự hoàn thiện liền mạch và hài hòa trên chiếc Greubel Forsey Invention Piece 1)

Tạo ra phần nền dạng mờ của mặt số thực chất khó hơn bạn nghĩ rất nhiều, tạo ra sự tương phản cho phần viền cọc số chỉ giờ.

Bản thân bộ tourbillon 2 chiều còn có các cầu nối được đánh bóng, bánh răng , và viền của bánh xe cân bằng có thể hoạt động dưới ánh sáng mà không bị phản chiếu hay chói sáng quá mức. Các bề mặt khác trên đồng hồ cũng được mài dũa hay phủ mờ đều để có thể nhìn rõ mà không chói lóa quá mức.

Màu sắc của kim chỉ giờ và phút hình tam giá giúp chúng trở nên nổi bật, trong khi đó kim giây màu xanh, kim chỉ năng lượng dự trữ với mặt đĩa trung tâm được đánh đen bóng là hoàn toàn phù hợp với chức năng riêng của mỗi bộ phận.

Vậy mổ công đoạn hoàn thiện tuyệt vời là như thế nào?

“Chúng ta chỉ biết rõ khi nhìn thấy điều đó”, thẩm phán của Toà án Tối cao Hoa Kỳ Potter Stewart nói về định nghĩa của nội dung khiêu dâm vào năm 1963.

Đôi lúc, khi những người đam mê đồng hồ nói về một công đoạn hoàn thiện tuyệt vời, họ sử dụng thuật ngữ “glow”. Cũng như cách nhìn nhận nổi tiếng của thẩm phán Stewart, thật khó để phân định được rạch ròi ý nghĩa của chúng. Nhưng một khi bạn đã nghiên cứu đủ nhiều, thì trình độ chế tác thủ công tuyệt vời sẽ gây kích thích mạnh mẽ tới cả thị giác lẫn cảm xúc.

Tin vui là một công đoạn hoàn thiện tốt sẽ phụ thuộc vào quan điểm cá nhân của bạn; trong khi nhiều người dường như suy nghĩ nhiều về các thành phần của bộ máy đồng hồ khi họ nói về độ hoàn thiện. Tuy nhiên, tôi vẫn vui vẻ bổ sung thêm những bộ phận khác như kim đồng hồ, mặt số và thậm chí cả các lớp vỏ đồng hồ - khía cạnh nổi bật trong dòng sản phẩm của Vianney Halter.

(Hoàn thiện trên lớp vỏ đồng hồ: chi tiết núm chỉnh giờ của chiếc Vianney Halter Antiqua)

Cuối cùng, tôi nhận ra rằng câu hỏi “Tôi có thích vẻ ngoài của chiếc đồng hồ này không?” mà tôi đặt ra lúc đầu hoàn toàn không thừa chút nào, đặc biệt trong việc đánh giá chất lượng hoàn thiện.

Tuy nhiên, cũng giống như các loại hình nghệ thuật thị giác khác, một sự hiểu biết sâu rộng về kĩ thuật sẽ bổ sung kiến thức và góp phần làm thay đổi cách nhìn nhận về thẩm mỹ.

Ở những lần tới, khi bạn nhìn một chiếc đồng hồ bằng mắt thường hoặc qua kính lúp, với góc nhìn của mình hãy thử kiểm tra tính liền lạc, sự hài hòa cũng như đặc trưng riêng của mỗi thương hiệu được thể hiện qua các chi tiết trang trí, hoàn thiện trên sản phẩm. Nếu bạn cảm thấy bị hấp dẫn bởi chúng, thì hãy cố gắng tìm hiểu thêm nhiều khía cạnh khác của kĩ thuật hoàn thiện thủ công, đồng thời từ đó tìm ra ý nghĩa thật sự của thuật ngữ “glow”.

Từ đây, rất có thể bạn sẽ tìm thấy được góc nhìn và ý kiến riêng của bản thân cho vấn đề hoàn thiện nói riêng, cũng như ý nghĩa của lĩnh vực chế tác đồng hồ nói chung.

(Một bài tập nho nhỏ: bạn sẽ so sánh độ hoàn thiện trên chiếc Patek Philippe này với chiếc Reference 5004 ở trên theo cách nào ?)

 

Bài viết liên quan