Memento Mori - tiểu sử muôn màu của chiếc đồng hồ mang biểu tượng đầu lâu.
Memento Mori - tiểu sử muôn màu của chiếc đồng hồ mang biểu tượng đầu lâu.

Memento Mori - tiểu sử muôn màu của chiếc đồng hồ mang biểu tượng đầu lâu.

23/04/2018  |   173 Lượt xem
Nét nghệ thuật mang màu sắc u ám của cái chết nhưng đã tạo cảm hứng mạnh mẽ cho nghệ thuật thiết kế và chế tác đồng hồ sau này.

 

Vào thế kỉ thứ 16, sự ra đời của chiếc đồng hồ bỏ túi đã đem lại phép đo thời gian chính xác, hợp lý vào cuộc sống hàng ngày của những người làm việc cần sự chính xác... Sự thay đổi đó càng củng cố thêm sâu sắc nhận thức của con người về sự ngắn ngủi của cuộc sống. Thời gian qua đi, các kĩ thuật mới ngày càng được cải tiến và được đưa vào chiếc đồng hồ nhằm phục vụ cho những nhu cầu cơ bản của đời sống thường nhật. Đồng thời, nó cũng nhằm mục đích nhắc nhở chúng ta về sự trôi đi của thời gian. Quan niệm này sau đó đã được hiện thực hoá bằng việc tạo ra những chiếc đồng hồ mang biểu tượng hình đầu lâu, từ đó thể hiện ý tưởng rằng mỗi tích tắc qua đi, cái chết đang ngày một đến gần với chúng ta.

Tuy vậy, chiếc đồng hộ đầu lâu đã trở nên vô nghĩa với những người châu Âu thời trung cổ. Bởi cuộc sống của họ khi đó là vô cùng ngắn ngủi và khắc nghiệt. Tuổi thọ trung bình của con người khi đó chỉ vào khoảng 40 năm! Bệnh tật xảy ra khắp nơi, và không gì kinh hoàng hơn đại dịch “Cái chết đen” diễn ra vào thế kỉ thứ 14, bệnh dịch hạch đã càn quét gần 1/4 dân số châu Âu và được dự đoán có thể sẽ tái bùng phát trong khoảng 400 năm sau đó.

Nỗi thống khổ của loài người vẫn cứ tiếp diễn bởi những cuộc xung đột không ngừng. Hai cường quốc hùng mạnh nhất ở thời điểm đó, Anh và Pháp, tranh giành ngôi vương bằng 1 cuộc chiến dài đằng đẵng, đẫm máu mà sau này được gọi là “Chiến tranh thế kỷ”. Và đây cũng là thời điểm mà Giáo hội Công giáo, nơi sở hữu cả sự giàu có lẫn tầm ảnh hưởng lớn, trở thành mục tiêu tranh chấp giữa các quốc gia, dẫn đến những mâu thuẫn bất tận về tôn giáo và bất ổn chính trị.

Bức họa Pogrom of Strasbourg của Emile Schweitzer được vẽ năm 1349

Cái chết diễn ra khắp nơi khiến khao khát được sám hối của con người bùng lên mãnh liệt, nhờ vào niềm tin của những tín đồ Kito giáo Trung cổ. Việc coi trọng và tôn thờ các yếu tố tâm linh là sự thừa nhận rằng: thời gian không chỉ là 1 khái niệm đơn thuần mà còn là thứ chi phối mọi thứ, và mặc dù cái chết có thể đến với bất cứ ai người nhưng không phải ai cũng có cách nhìn nhận về nó giống nhau. Như một lẽ tự nhiên, nhận thức về cái chết đã hình thành nên những giá trị xã hội như đức tính liêm chính, đức hạnh và cả sự cứu rỗi con người - thứ được coi là cần thiết để có thể trở thành 1 phần của Thiên Chúa. Ở thời điểm đó, trong danh sách những “bestseller” có xuất hiện cuốn “Ars Moriendi” - cuốn sách được mệnh danh là thánh thư của người La Mã về ý nghĩa của cái chết và vẻ đẹp mang tính nghệ thuật của chúng. Điều đó cho thấy rằng, “Memento Mori”, trong tiếng Latin mang nghĩa “Hãy nhớ rằng, rồi ngươi cũng sẽ phải chết”, đã trở thành một lời sám hối phổ biến, đồng thời cũng trở thành niềm cảm hứng cho hội hoạ, âm nhạc, văn học và cuối cùng, cho nghệ thuật chế tác đồng hồ.

Văn bản bằng tiếng Latin của Ars Moriendi, bao gồm các chi tiết về sự sám hối trước lúc chết của con người, những lời cầu nguyện, cũng như “5 cám dỗ của ma quỷ” mà con người sẽ phải đối mặt.

Tác phẩm đồng hồ của Raymond Champenois (Mất năm 1678), chế tác tại Paris năm 1670.

Đồng hồ đầu lâu - 1 biểu tượng đầy ẩn ý của “Memento Mori”, đã nhanh chóng trở nên phổ biến trong thời kì Cải cách châu Âu, đặc biệt là tại Blois, trung tâm của đạo Tin Lành ở Pháp cũng như ở Geneva, Thuỵ Sỹ. Geneva khi đó đang là nơi trú ngụ của cộng đồng người Do Thái di cư, đã trở thành điểm dừng chân cho rất nhiều người Pháp theo đạo Tin Lành, trong đó có cả những người thợ chế tác đồng hồ, sau khi vua Louis XIV ban hành Chỉ dụ Nantes vào năm 1685 với nội dung bãi bỏ quyền tự do tôn giáo đối với người theo đạo Tin Lành tại Pháp.

Đồng hồ bạc với bánh răng côn cùng dây xích đeo, chế tác bởi J.C. Vuolf người Đức (1655-1665)

Hình ảnh:  Chiếc đồng hồ đầu lâu bằng bạc do Isaac Penard, người Thuỵ Sỹ (1619-1976) chế tác, thân vỏ chế tác bởi Moulinie, Bautte & Moynier (Thuỵ Sỹ, 1808-21)

Nữ hoàng Mary xứ Scots.

 

Một trong những chiếc đồng hồ đầu lâu đáng chú ý nhất trong thời kỳ này thuộc về Mary, Nữ hoàng xứ Scots, người đã đặt làm rất nhiều những chiếc đồng hồ như vậy trong suốt cuộc đời của mình. Đó là 1 đồng hồ đầu lâu bằng bạc, được chạm khắc tinh tế bởi thợ chế tác đồng hồ người Pháp, J. Moysan của xứ Blois. Phần mặt trên của chiếc đồng hồ này được bao phủ bằng các hình ảnh mô tả những sự kiện diễn ra trong Kinh thánh như: sự sa ngã của Adam và Eva, Chúa bị đóng đinh trên thánh giá, và cuối cùng là hình ảnh thể hiện rằng thời gian đang nuốt trọn mọi thứ. Mỗi hình ảnh đều được đi kèm với những câu thơ của nhà thơ Horace. Ngoài ra, trán của đầu lâu còn được khắc hình ảnh Thần Chết, với một tay cầm lưỡi hái và tay còn lại cầm chiếc đồng hồ cát. Bên dưới, quai hàm của đầu lâu mở ra để lộ bộ phận hoạt động bên trong: một chiếc búa điểm chuông.

Tuy nhiên, một trong những câu chuyện khủng khiếp nhất xoay quanh chiếc đồng hồ, mặc dù không rõ ràng, rằng trước khi biết rằng mình bị xử tử vì tội phản bội vào năm 1587 theo lệnh của chính người em Elizabeth I, Nữ hoàng Mary đã trao lại chiếc đồng hồ đầu lâu cho một trong các tỳ nữ của mình. Hay một câu chuyện khác kể về giai đoạn khó khăn của Nữ hoàng Mary sau cái chết của người chồng đầu tiên, vua Francis II của Pháp. Cũng giống như những câu chuyện cũ kĩ thời xa xưa, thật khó để phân biệt giữa tính hiện thực và hư cấu, nhưng hình ảnh Mary dành những ngày cuối đời mình ngồi trầm ngâm bên chiếc đồng hồ đầu lâu như 1 điềm báo trước về màn hành hình mà bà phải nhận sau đó.

Ngày nay, hình ảnh đầu lâu được sử dụng cho vô số các mục đích khác nhau, dần dần nó đã trở thành một phần của nền văn hoá đại chúng. Văn hoá thanh thiếu niên và văn hoá đường phố đã coi nó như một biểu tượng cho sự nổi loạn, không tuân theo luật lệ hơn là một biểu tượng cho cái chết hay sự sợ hãi. Điều này cũng đúng với những băng nhóm đua xe hay các thể loại âm nhạc, từ Punk cho đến Heavy metal và Death metal. Và cũng như với rất nhiều mô hình văn hoá đại chúng khác, hình ảnh đầu lâu đã trở thành một thứ gì đó đắt giá, đến mức hình ảnh của nó tràn ngập khắp mọi nơi. Ví dụ như hình ảnh đầu lâu xuất hiện trong thời trang của Alexander McQueen, đặc biệt là chiếc khăn quàng cổ in hình đầu lâu của ông. Chiếc khăn thậm chí đã được “sold-out” trên toàn thế giới ngay sau khi McQueen tự sát. Và ví dụ khác là về tác phẩm điêu khắc hình đầu lâu đính kim cương của Damien Hirst được bán với giá tới 9 con số đã cho thấy ảnh hưởng lớn của biểu tượng này đến mọi khía cạnh của nghệ thuật đương đại. Và lĩnh vực chế tác đồng hồ hiện đại cũng không phải là ngoại lệ.

 

Bell & Ross
Dòng đồng hồ đặc sản của hãng chế tác đồng hồ Pháp, nổi tiếng với những chiếc đồng hồ lấy cảm hứng từ hàng không, Bell & Ross. Hình ảnh đầu lâu xương chéo hay còn được biết đến với cái tên “Jolly Roger”, xuất hiện phổ biến trong kỷ nguyên của cướp biển. Jolly Roger đã trở thành một biểu tượng thống nhất, vượt qua biên giới quốc gia và góp phần liên kết những tên cướp biển lại với nhau. Hình tượng đầu lâu cũng được sử dụng để tấn công và gia tăng nỗi sợ hãi của con người, giúp những tên cướp dễ dàng hoành hành nhằm chống lại chính quyền, cũng như vì các mục đích cá nhân khác.

Bell & Ross đã sử dụng chiếc vỏ đồng hồ nổi tiếng nhất của mình, chiếc BR01 vuông, và tạo nên chiếc đồng hồ hình đầu lâu. Ý tưởng này đã được sử dụng cho những phiên bản đồng hồ rất thành công của Bell & Ross, bao gồm đồng hồ đầu lâu đính kim cương, 1 chiếc khác với màu xanh lục nhạt, và 1 phiên bản chạm khắc tinh xảo những hình vẽ của nghệ thuật xăm mình.

 

Richard Mille
Là 1 thương hiệu nổi tiếng với những chiếc đồng hồ đắt đỏ. Chiếc RM 052 Skull Tourbillon của Richard Mille sẽ là sự bổ sung hoàn hảo khi kết hợp với 1 bộ quần áo của Philipp Plein. Richard Mille đã xem biểu tượng đầu lâu như 1 bước tiến quan trọng và định nghĩa hình ảnh này bằng 1 từ: Skeletonisation. Có nghĩa rằng, Richard Mille không chỉ coi đây là 1 biểu tượng đơn thuần, mà nó còn giúp mở ra  bước ngoặt cho các sản phẩm tiếp theo của hãng trong tương lai. 


Chiếc đồng hồ có mặt hình đầu lâu được làm từ titanium, với đôi xương chéo đóng vai trò làm bộ khung vững chắc cố định mặt đầu lâu. Điều thú vị ở chỗ, đầu lâu trên mặt đồng hồ có miệng mở rộng, làm lộ ra viên đá ruby được nạm bên trong lồng quay tourbillon, sẽ gây ấn tượng mạnh rằng chiếc đầu lâu như đang nuốt chửng, làm chủ được hoàn toàn thời gian.

 

HYT
Thương hiệu trẻ tuổi đã vươn lên top đầu những sản phẩm nổi bật nhất về hình ảnh đầu lâu là nhà sản xuất đồng hồ chất lỏng, HYT. Không giống như phần lớn các loại đồng hồ khác của hãng, luôn có 1 ống dẫn chất lỏng bằng thuỷ tinh bao quanh mặt tròn của đồng hồ để hiển thị thời gian. Những chiếc HYT Skull có mặt số hình nón, bao gồm 8 đường dẫn cong để tạo thành đường viền của đầu lâu ở chính giữa. Mắt bên phải của đầu lâu sẽ hiển thị dự trữ năng lượng, mắt còn lại là kim giây. 


Thiết kế này đã cho phép hãng sáng tạo thêm nhiều sản phẩm ấn tượng, đặc biệt là chiếc Skull Maori và chiếc Skull Pocket. Chiếc Skull Maori sở hữu mặt đầu lâu được chạm khắc tinh tế hình xăm của bộ tộc Maori, trong khi Skull Pocket có nắp đậy kim loại trên mặt đồng hồ. Nắp kim loại được mở ra, làm nổi bật hình đầu lâu ở chính giữa được chiếu sáng bởi một cơ chế đèn sạc điện. Cơ chế này được kích hoạt qua nút bấm ở vị trí 5 giờ.

 

CORUM
Tại triển lãm Baselworld 2018, Corum đã hồi sinh chiếc đồng hồ mặt đồng xu cổ điển của mình theo trường phái hiện đại. Mẫu đồng hồ này là tác phẩm của nghệ nhân điêu khắc người Nga Aleksey Saburov, một trong những thành viên của cộng đồng nghệ thuật điêu khắc hiện đại.
Bắt nguồn từ văn hoá Mỹ, Hobo Nickel là đồng tiền có mệnh giá nhỏ, và là một phần nổi bật trong thời kỳ Đại suy thoái.

Mẫu đồng hồ Corum Hobo Coin Watch mô tả hình ảnh chi tiết của chiếc đầu lâu, được khắc rất nhỏ trên đồng bạc 1 dollar Mỹ. Đồng xu được chia ra thành các phẩn khác nhau, trong đó hai phần đồng xu cố định bộ máy, một phần là mặt số và một phần còn lại là mặt đáy của đồng hồ. Tất cả được đặt trong thân vỏ bằng bạc đường kính 43mm, núm vặn được đính sapphire và khía rãnh để hài hòa với cạnh của đồng xu. Chiếc đồng hồ được trang bị dây đeo được làm từ vải denim – một biểu tượng khác của nền văn hoá đại chúng, và sử dụng bộ máy tự động CO 082, dựa trên máy ETA 2892.

 

CLVII Paris
Không nơi nào xuất hiện hoạ tiết đầu lâu phổ biến hơn thời trang đường phố hiện đại. Nhãn hiệu cao cấp của Pháp, CLVII, được đặt tên theo địa điểm mà nó ra đời - 157 rue du Faubourg Saint Honore - được thành lập vào năm 2007 và đã xuất hiện trên trang phục của những vận động viên như cầu thủ bóng đá Didier Drogba, cùng với các nghệ sĩ như Lil’ Wayne hay Jason Derulo.


CLVII vừa tung ra bộ sưu tập đồng hồ đầu tiên đi kèm chữ kí của người sáng lập, mang phong cách Momento Mori - đầu lâu đi kèm với cặp kính râm cổ điển. Mẫu đồng hồ này được làm từ thép không gỉ được xử lý màu giả cổ hoặc vàng hồng, sử dụng bộ máy tự động Seiko Epson NH35.

 

Speake-Marin

Được giới thiệu tại triển lãm Baselworld 2016, tác phẩm đồng hồ cơ khí nghệ thuật độc bản Speake-Marin Crazy Skulls lấy cảm hứng từ thuyết “Memento Mori”, tiếng Medieval Latin có nghĩa là "Hãy nhớ rằng ngươi sẽ phải chết" như một lời nhắc nhở hãy trân trọng từng khoảnh khắc quý giá. Khi khởi động cơ chế điểm chuông "Carllion Minute Repeater" bằng cần gạt bên trái, toàn bộ các chi tiết mặt số sẽ chuyển động mở ra và từ từ khép lại cho đến khi hoàn tất việc điểm chuông. Hai đầu lâu được điêu khắc thủ công ôm trọn bộ tourbillon tượng trưng cho thuyết luân hồi của Phật giáo, coi cái chết chỉ là một điểm dừng chân trên hành trình tới vĩnh hằng.

Speake-Marin Crazy Skulls được xem là đỉnh cao của chế tác đồng hồ Thụy Sĩ khi trang bị đồng thời các cơ chế siêu phức tạp gồm: Tourbillon, điểm chuông "Carllion Minute Repeater" và "animation of the dial". Một năm cả nền công nghiệp Thụy Sĩ chỉ có khả năng chế tác khoảng 10 chiếc tương tự.

Bài viết liên quan