MILUXE - Luxury Ambassador 

Sự giao thoa giữa nghệ thuật bí truyền Nhật Bản và cơ khí phức tạp Thụy Sỹ
Sự giao thoa giữa nghệ thuật bí truyền Nhật Bản và cơ khí phức tạp Thụy Sỹ

Sự giao thoa giữa nghệ thuật bí truyền Nhật Bản và cơ khí phức tạp Thụy Sỹ

18/08/2017  |   132 Lượt xem
Maki-e Nhật Bản đã khơi nguồn cảm những sáng tạo tới ngành chế tác đồng hồ Thụy Sỹ bằng những kỹ thuật thủ công truyền thống, thậm chí còn ra đời trước cả những phương tiện đo lường thời gian.

Kỹ thuật sơn lacquer Nhật Bản gợi nhớ lạ thời kỳ Jomon hoàng kim của Nhật Bản, khoảng 5000 năm trước Công nguyên, cùng với nhiều kỹ thuật đỉnh cao khác trong chế tác đồng hồ Thụy Sỹ như tráng phủ men kính “enamel”, “guilloche” và điêu khắc “engraving” hiện đang dần mai một và đi đến thất truyền. Ngày nay chỉ còn số ít những bậc thầy thủ công còn giữ được những bí kíp truyền thống cổ xưa này, cùng với sự giúp sức từ ngành công nghiệp đồng hồ Thụy Sỹ.

Các thương hiệu như Vacheron Constantin, Van Cleef & Arpels, Chopard, Speake-Marin, Jean Dunand,… và Angular Momentum đã bị quyến rũ bởi nghệ thuật huyền diệu đến từ Châu Á này, hiện tại họ đang kết hợp cùng với các nghệ sỹ sơn mài để sáng tạo ra những mặt số với những bức tiểu họa giống như những tác phẩm nghệ thuật thu nhỏ.

Vật liệu sống

“Lacquerware” tạm dịch là những đồ vật được phủ sơn, đặc biệt phổ biến ở Châu Á, ban đầu kỹ thuật này được phát triển để bảo vệ các vật dùng hằng ngày nhằm tránh lại sự ăn mòn, hư hại tự nhiên. Sơn lacquer có thể tìm thấy trên tất cả mọi thứ từ bát đĩa, tách chén cho đến cả đồ nội thất, tuy vậy có nhiều kỹ thuật sơn khác nhau, đơn giản nhất là véc ni màu cánh kiến đỏ và sơn lacquer thực thụ xuất phát từ nhựa của cây Rhus (hay còn gọi là Toxicodendron vernicifluum, một loài thực vật có hoa trong họ Đào lộn hột) và một loại nhựa cao cấp hơn lấy cây Urushi.

Để có được loại sơn thực thụ này cần cả chuyên môn và sự kiên nhẫn vì nhựa cây chỉ có thể được thu hoạch từ những cây có tuổi đời ít nhất là 10 năm. Khoảng từ 5 đến 10 vết cắt song song dài và sâu vào ngang thân cây để thu hoạch một chất nhựa dày, màu xám, ăn da và độc hại. Mỗi cây có thể được khai thác nhiều lần trong năm, nhưng sẽ chỉ sản xuất ra được nửa cốc nhựa và phải để lại một phần cho cây phục hồi để có thể khai thác vào năm tiếp theo. Chất lượng khác nhau của nhựa cây phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ tuổi của cây, loại đất, khí hậu và mùa. Loại nhựa tốt nhất được thu thập trong khoảng tháng 7 và tháng 8, sau khi được thu gom lại, chúng sẽ được dành riêng để trang trí cho lớp cuối cùng trong quá trình sơn, trước đó sẽ nhựa sẽ được lọc qua một lớp vải đặc biệt để loại bỏ các tạp chất, sau đó sẽ được ủ trong thùng gỗ từ 3 đến 5 năm.

Quá trình thực hiện

Sơn lacquer có thể được ứng dụng trên một số chất liệu như kim loại, gỗ, da, vải sợi, gốm và tre. Đối với mặt số đồng hồ, phần nền mặt số thường được làm bằng vàng hoặc vỏ xà cừ. Các bề mặt cần phải được làm sạch một cách tỉ mỉ và chuẩn bị sẵn trước khi quá trình sơn có thể bắt đầu. Kỹ thuật sơn lacquer được thực hiện theo từng lớp, mỗi lớp cần phải được để khô tự nhiên trước khi thêm vào lớp tiếp theo. Đôi khi sơn lacquer nhiều đến hàng trăm lớp (mỗi lớp có độ dày từ 0.8 đến 1mm).

Khi lớp sơn lacquer cứng lại (nó sẽ không tự khô theo cách thông thường), thực tế đây là một quá trình phản ứng hóa học diễn ra trong không khí ẩm, lớp sơn sống chứa một loại enzyme gọi là laccase, trong đúng điều kiện môi trường khí quyển nó đóng vai trò như một chất xúc tác làm oxy hóa bề mặt, kết quả là sơn mài sẽ được làm cứng vĩnh viễn.

Khả năng nghệ thuật

Sơn lacquer được sử dụng trong chế tác đồng hồ nói chung được gọi là sơn Maki-e. Từ “maki-e” theo nghĩa đen có nghĩa là “hình ảnh rắc” và có thể nhận biết bởi việc sử dụng các bột kim loại thường là vàng, bạch kim, bạc hay thiếc vào lớp sơn trong khi nó vẫn còn ướt bằng một dụng cụ có tên là makizutsu (hộp rắc, tưới) hoặc một cây Kebo (cây cọ). Có nhiều kỹ thuật maki-e khác nhau, nhưng có 3 loại chính là: Togidashi, Taka và Hari maki-e. Sơn Togidashi maki-e được phân biệt bởi một lớp áp sơn đầu tiên và cuối cùng là một lớp phủ lên trên các lớp bột kim loại, sau đó được đánh bóng nhẹ để các bột kim loại có thể được nhìn thấy lờ mờ dưới đáy. Taka maki-e có nghĩa là đắp nổi maki-e, đây là một kỹ thuật được thực hiện bằng cách sử dụng sơn lacquer trộn với than hoặc bụi đất sét để tạo hình khối, làm nổi bật những đường nét thiết kế. Hari maki-e, hay được gọi là maki-e phẳng vì nó được coi là hình thức đơn giản nhất của sơn maki-e, các thiết kế được thêm vào sau quá trình sơn. Một số biến thể khác tồn tại trong sơn mài bao gồm vỏ trứng, lá vàng, bào ngư hoặc ngọc xà cừ, tạo ra những khả năng thiết kế kinh ngạc.

Bộ sưu tập Vacheron Constantin 's Métiers d'Arts

Kể từ khi được thành lập vào năm 1755, những chiếc đồng hồ Vacheron Constatin đã xây dựng cầu nối giữa các quốc gia và các nền văn hóa khác nhau. Francois Constantin là một trong những người đầu tiên đi du lịch vòng quanh thế giới nhằm mở rộng chuyên môn sản xuất tới các lục địa khác. Ngày nay, sản xuất đồng hồ Thụy Sỹ không chỉ mở rộng nhu cầu cho người tiêu dùng mà còn hướng tới các đối tác nghệ thuật, cụ thể là với một hiệp hội các nghệ nhân maki-e Zohiko nổi tiếng ở Kyoto, Nhật Bản.

Chia sẻ của người đứng đầu thương hiệu Vacheron Constantin, ngài Christian Selmoni nói: “Hợp tác với Zohiko là một sự kết hợp hoàn hảo với những giá trị và di sản của Vacheron Constantin, đặc biệt là khi nhận thấy rằng cả hai công ty có tổng cộng 606 năm kinh nghiệm trong nghề chế tác thủ công truyền thống và còn lưu giữ được những bí quyết kỹ thuật”.

Bộ sưu tập maki-e đầu tiên “La Symbolique des Laques” được ra mắt vào năm 2010, với chủ đề về cuộc sống trường tồn cùng với những biểu tượng của Nhật Bản “Three friends of winter - Ba người bạn mùa đông” bao gồm: Thông, Tre và Mận là ba cây phát triển mạnh mẽ vào mùa đồng mặc dù mưa tuyết rất lạnh, qua đây cho thấy khả năng phục hồi và sức mạnh sinh tồn. Chúng được thể hiện trên ba mặt đồng hồ khác nhau cùng các loài chim khác nhau của mùa đông.

Bộ sưu tập maki-e thứ hai dành riêng cho thế giới dưới nước với Rùa, Ếch, cá Chép, hoa Sen, hoa Cẩm tú cầu và Thác nước. Đây là loạt mặt số đồng hồ với những trang trí nhiều và phong phú hơn, gần như là 3 chiều (3D), giới thiệu sự đang dạng nghệ thuật của Zohiko. Phần nền mặt số có phần tối hơn nhờ vào một kỹ thuật gọi là hirame, đó là việc tán bột hirame vào mặt số trước khi áp dụng kỹ thuật sơn mài. Tiếp theo sau kỹ thuật này là một quá trình đánh bóng có tên là momidashi có sử dụng đá dầu để bắt sáng tốt hơn. Một kỹ thứ ba có tên kakiwari, hé lộ chi tiết các tĩnh mặt của thực vật tao ra một kết quả nghệ thuật tuyệt đẹp.

Ngài Selmoni chia sẻ: “Cả hai bộ sư tập đã nhận được những sự chào đón tuyệt vời, chúng tốt rất mong chờ những bộ cuối cùng sẽ được hoàn thành vào cuối năm 2012, dường như đây sẽ là những sản phẩm đầy hứa hẹn”.

Bộ sưu tập Chopard 's LUC Urushi XP

Năm 2009 Chopard đã tạo ra một bộ sưu tập những chiếc đồng hồ Urushi cho thị trường Nhật Bản, và sự xuất hiện của bộ sưu tập maki-e gồm 9 mẫu khác nhau được đặt trong một bộ case đường kính 39.5mm mỏng và thanh lịch. Giám sát kỹ thuật bởi nghệ nhân bậc thầy về sơn mài Maki-e (người được chính phủ Nhật Bản phong tặng danh hiệu “Living National Treasure - Báu vật sống của quốc gia), phần thiết kế, sơn và trang trí mặt số bằng bụi vàng được thực hiện bởi công ty Heiando Yamaha, nhà cung cấp chính thức cho Hoàng đế Nhật Bản.

5 mặt số khác nhau đại diện cho “Ngũ hành”, 5 nhân tố cơ bản của vũ trụ theo triết lý châu Á cổ đại: Gỗ, Lửa, Đất, Kim loại và Nước. Các mặt số đồng hồ bao gồm hình ảnh các linh vật: Rồng, Phượng, Hổ, Chim công, Cá và các sinh vật thần loại khác như Qiin và Genbu, sử dụng những kỹ thuật đặc biệt đem lại màu sắc sống động với màu sắc và cường độ phức tạp.

Speake-Marin đưa Maki-e lên đỉnh cao nghệ thuật

Speake-Marin là thương hiệu có niềm đam mê bất tận với những cỗ máy cơ khí cũng như nghệ thuật đỉnh cao, và maki-e chỉ là một trong những hình thức nghệ thuật mà thương hiệu này đưa vào những cỗ máy thời gian của mình. Những mặt số đồng hồ được chụp ảnh phía dưới là mình chứng rằng mặt số maki-e của Speake Marin là phi thường vượt qua những lớp màu đơn giản của sơn mài, nó còn hơn cả điêu khắc 3D nổi. Mỗi tác phẩm là sự kết hợp của các vật liệu đặc biệt như sơn mài đen, sơn mài đỏ, tro, xà cừ, thiếc, bạc, vàng lá và bạch kim. Speake Marin đã giao phó những chiếc mặt số này để chuyên gia Muchu Yamazaki, bậc thầy về sơn mài đỉnh cao của Nhật Bản thực hiện, ông phải mất 6 tháng để cho ra đời mỗi chiếc mặt số này.

Tác phẩm Speake-Marin Turtle & Crane

Tác phẩm đồng hồ bespoke Speake-Marin Roaring Tiger

Tác phẩm độc bản Speake-Marin Eternal Phoenix

 

Jean Dunand và sơn lacquer Trung Quốc

Vẻ đẹp của những chiếc đồng hồ Jean Dunand Orbital Tourbillon đến từ việc mỗi chiếc đều là độc bản và được thực hiện bởi tay nghề thủ công của những nghệ nhân khác nhau, cho dù đó là tráng men “enamel”, điêu khắc “engraving”, khảm đá hay sơn lacquer,…Chính vì vậy nhiều kỹ nghệ khác nhau được thể hiện trên mặt số “đồng hồ tourbill one minute” này, một công nghệ mang tính cách mạng với một bộ Tourbillon 60 giây chuyển động quanh mặt số đồng hồ.

Mặt số sơn “lacquer” Trung Quốc trên chiếc Jean Dunand Tourbillon Orbital này sử dụng sơn lacquer đỏ, xám, chàm và đen, được chế tác để tán dương tay nghề các nghệ sỹ lacquer Jean Dunand, được biết đến từ những năm 1920.

Những hình khối và màu sắc đậm đạt được bằng cách sử dụng kỹ thuật champlevé, theo đó các lớp vàng sẽ được bào ra khỏi mặt số để tạo cơ sở cho việc thiết kế. Bước tiếp theo là lấp đầy vào các khoảng trống đã bào bằng 10 lớp sơn lacuqer khác nhau. Mỗi lớp phải hoàn toàn được khô ráo trước khi được đánh bóng bằng vải mềm để sẵn sàng cho lớp tiếp theo được phủ lên.

Jean Dunand được sáng lập bởi Thierry Oulevay và Christophe Claret, cả hai đã từng làm việc với nhau tại những xưởng đồng hồ có khả năng thực hiện những công việc tỉ mẩn và phức tạp. Phải mất đến hai năm nghiên cứu để tìm ra cách áp dụng sơn lacuqer lên bề mặt nhỏ như vậy, thách thức là việc bắt sáng đầy sắc nét ở những góc nghiêng 90 độ, những đường nét uốn lượn hình thoi kết hợp với đường tròn bao quanh bộ Tourbill Orbital trên mặt số.

Van Cleef & Arpels’s Midnight journey

Van Cleef & Arpels chưa bao giờ thôi làm ngạc nhiên và đổi mới mình cùng những bộ sưu tập với mặt số lạ thường “Cardrans Extraodianires”. Thương hiệu của Pháp này có liên kết với rất nhiều nghệ nhân trên toàn thế giới, thiết kế những mặt số dành riêng cho Van Cleef & Arpels, những thiết kế gắn liền với cuộc sống. Bộ sưu tập “The Midnight Extraondinary” dựa trên đôi bàn tay thủ công của bậc thầy sơn mài Nhật, Hakose San, mặt số tô điểm các cảnh quan truyền thống của Nhật Bản trong lớp vỏ vàng trắng đường kính 42mm.

Angular Momentum, nhà xưởng của những kỳ quan

Angular Momentum là một trong số rất ít xưởng chế tác đồng hồ độc lập tự làm tất cả vỏ “case” và mặt số “dial” cho những chiếc đồng hồ của mình (hay thường gọi là in-house). Thương hiệu này được biết đến nhiều nhất về kỹ thuật vẽ tiểu họa ngược trên mặt kính sapphire của đồng hồ, một phát kiến độc đáo của Angular Momentum được gọi là Verre Eglomisé.

Nhà sáng lập ra thương hiệu, ngài Martin Pauli tự hào về cách sử dụng các kỹ thuật trang trí cổ xưa, truyền thống và để tạo ra những chiếc đồng hồ độc bản cho những vị khách hàng của mình, ông cũng là người thành thạo trong nghệ thuật Plique à JourChamplevé, enamel và lacquer.

Martin Pauli nhấn mạnh rằng: “Tôi đã nghiên cứ về nghệ thuật và nghề thủ công Nhật Bản trong gần 25 năm, một người bạn của tôi, những người làm việc tại Bảo tàng quốc gia Tokyo, là một chuyên gia trong kỹ thuật chế tác cũng như phục hồi sơn mài, và tôi đã học hỏi được rất nhiều điều thú vị từ anh ấy”

Ông giải thích thêm: “Mặt số đồng hồ với nghệ thuật Urushi cổ điển đã được chế tác bằng cách sử dụng một kỹ thuật gọi là Shibata Zeshin, được đặt theo tên của bậc thầy sơn mài vĩ đại thế kỷ 19, trong khi những mặt số đồng hồ khác là sự kết hợp của tay nghề thủ công và những truyền thống Nhật Bản”.

Tác phẩm Angular Momentum Urushi Timepiece Sparrow

Tác phẩm Angular Momentum Two little "Ryûkin" Goldfish

Tác phẩm Angular Momentum Metiers d art Urushi Three Feathers

Sơn lacquer là minh chứng cho việc những nhà chế tác đồng hồ thử nghiệm với một loại vật liệu mới, khi càng ngày càng có nhiều công ty kết hợp cùng với các nghệ nhân để tạo ra những chiếc đồng hồ mới. Tuy nhiên, giống như tất cả các tác phẩm nghệ thuật, không phải luôn dễ dàng để có thể hiểu được một chiếc đồng hồ sơn mài có giá trị lớn đến thế nào. Sự phức tạp của từng mặt số, sự hiếm có của những nghệ nhân, bậc thầy thủ công, những người còn nắm giữ được các bí kíp, công thức, và những giờ làm việc thủ công để cho ra đời một sản phẩm, đó chính là cái giá cuối cùng. Nhưng một khi khách hàng có thể thực sự hiểu được những gì ẩn chưa đằng sau mặt số đó, sự hiểu biết của ông về nghề thủ công 7000 năm tuổi này sẽ chỉ mang lại một chiều hướng mới cho tình yêu của mình với chế tác đồng hồ, và đánh giá cao, trân trọng quãng thời gian của riêng mình.

Bài viết liên quan